2025 yılında, önümüzdeki yılın üretim sektörünü nasıl etkileyeceğine dair bakış açımızı paylaşmıştık. Bu bakış açısı, aciliyet, denemeler ve temkinli bir iyimserlik duygusuyla çerçevelenmişti. Endüstriyel yapay zekâ, iş gücü dönüşümü, sürdürülebilirlik, döngüsellik ve tedarik zinciri dayanıklılığı, bu bakış açısının merkezinde yer alıyordu. Şimdi, geriye dönüp baktığımızda, bu güçlerin sektörü şekillendirdiği, ancak tahmin edilenden daha karmaşık, daha az doğrusal ve genellikle daha açıklayıcı şekillerde olduğu açık.
Bu retrospektif, doğruluğu değerlendirmekle ilgili değil. 2025’in üreticiler için gerçekte neleri ortaya çıkardığını, ivmenin nerede hızlandığını, nerede sürtüşmelerin ortaya çıktığını ve sektörün sürekli bozulma, artan karmaşıklık ve hızlı teknolojik değişimle başa çıkma konusunda neler öğrendiğini anlamakla ilgili.
Endüstriyel Yapay Zeka ve 2025’in Gerçekte Sunduğu Şeyler
2025’e yönelik orijinal öngörümüzde, Endüstriyel Yapay Zeka’yı, üreticilerin operasyonlarını planlama, izleme ve optimize etme biçimlerini yeniden şekillendirmesi beklenen belirleyici bir güç olarak vurgulamıştık. Bu öngörü genel olarak doğru çıktı, ancak gerçeklik tahmin ettiğimizden çok daha parçalı ve dengesiz oldu.
Bazı üreticiler 2025’te gerçekten de önemli bir ilerleme kaydetti. Yapay zekâ, üretim planlama, enerji yönetimi ve öngörücü bakıma girerek verimlilik, çalışma süresi ve operasyonel kontrolde ölçülebilir iyileştirmeler sağladı. Ancak pazar genelinde benimsenme istikrarlı olmaktan uzaktı. Birçok kuruluş pilot uygulamalar yürüttü, kullanım örneklerini araştırdı ve farklı araçlar denedi, ancak çok azı gerçek anlamda kurumsal çapta dağıtıma geçiş yaptı. Asıl değişim, endüstriyel ölçekte geliştirilmiş platformlara yatırım yapıldığında gerçekleşti. Bu ortamlarda, yatırım getirisi sadece gözle görülür değildi, aynı zamanda sağlandı da. Başarılı olanlar içinse, etkileyici gösteriler sunmak yerine, karmaşık endüstriyel ortamlar için geliştirilmiş sistemleri seçtikleri açıktı.
2025 yılı boyunca en dikkat çekici değişimlerden biri, aracı yapay zekanın (Agent AI) ortaya çıkışıydı. Statik içgörü üretmeye odaklanan geleneksel modellerin aksine, bu yeni yapay zeka aracıları, iş akışları genelinde yarı otonom karar alma ve düzenleme kavramını tanıttı. Henüz erken olgunluk aşamasında olmalarına rağmen, yapay zekanın endüstriyel ortamlarda yalnızca bir destek aracı olarak değil, aynı zamanda süreç yürütmede aktif bir katılımcı olarak nasıl çalışabileceği konusunda temel bir evrimin sinyalini verdiler.
Aynı zamanda, neredeyse tüm büyük endüstriyel yazılım sağlayıcıları yapay zeka destekli yetenekler sunarak, yapay zekanın artık üretim sektöründe isteğe bağlı olmadığı algısını güçlendirdi. Ancak uygulama tutarsızlığını sürdürdü. Veri karmaşıklığı, entegrasyon zorlukları, yönetişim endişeleri ve iş gücü hazırlığı, yaygın benimsenmeyi yavaşlatmaya devam etti.
2025 yılı sonuna gelindiğinde, Endüstriyel Yapay Zeka, sektör genelinde yükselen bir trend olmaktan çıkıp beklenen bir kabiliyete doğru sağlam bir geçiş yaptı. Ancak deneylerden anlamlı ve sürdürülebilir bir etkiye uzanan yolculuk henüz tamamlanmadı. Ancak, ilerlemenin yalnızca niyet veya hırsla ilgili olmadığı, aynı zamanda zekayı izole bir girişim olarak değil, günlük operasyonların bir parçası olarak destekleyecek doğru temellere sahip olmakla ilgili olduğu ortaya çıktı.
Üretken Yapay Zeka ile İş Gücü Deneyimi
2025 yılı için yaptığımız öngörüde, üretken yapay zekanın iş gücü dönüşümünde büyüyen bir güç olarak konumlandırıldığı belirtiliyordu. Uygulamada, bu alandaki benimsenme başlangıçta beklenenden daha olumlu ve pragmatik oldu.
Yaygın bir direnişle karşılaşmak yerine, birçok çalışan üretken yapay zekayı işlerini daha kolay, daha verimli ve idari açıdan daha az külfetli hale getiren bir araç olarak benimsedi. Dokümantasyonu ve raporlamayı basitleştirmekten, bilgi toplama ve süreç rehberliğini desteklemeye kadar, üretken yapay zeka hızla bireylerin günlük işlerine yaklaşım ve tamamlama biçimlerinin bir parçası haline geldi. Kullanım kolaylığı, benimseme engellerini azalttı ve farklı deneyim seviyelerindeki kişilerin katılımını teşvik etti.
En değerli gelişmelerden biri, üretken yapay zekânın bilginin korunmasını nasıl desteklediğiydi. Deneyimli teknisyenlerin uzmanlıklarını video talimatları, yapılandırılmış komutlar ve süreç dokümantasyonu aracılığıyla yakalamak her zamankinden daha erişilebilir hale geldi. Birçok deneyimli profesyonel, tereddüt veya geri çekilme yerine, yapay zekâyı bir kolaylaştırıcı, zor kazanılan bilgiyi aktarmanın, tekrarlayan çabayı azaltmanın ve çok daha hızlı bir şekilde işe başlamanın bir yolu olarak gördü.
Üretken yapay zekanın 2025’teki rolünün belirleyici özelliği kültürel entegrasyondu. Kuruluşların şeffaflığı teşvik ettiği, rehberlik sağladığı ve yapay zekayı günlük pratiğe entegre ettiği yerlerde, benimseme gelişti. Devam eden iş gücü dönüşümü, yer değiştirme değil, insanların ve teknolojinin yan yana çalışarak birbirini güçlendirdiği bir artış dönüşümüdür.
Sürdürülebilirlik, Ölçüm ve Uygulamada Döngüsellik
2025 öngörümüz, sürdürülebilirliği yasal düzenlemelere uyum, çevresel ölçüm ve döngüsel iş modellerinin yükselişini kapsayan temel bir operasyonel ve stratejik öncelik olarak konumlandırdı. Gerçekte ise, bu alanlardaki ilerleme tahmin edilenden daha dengesiz ve daha az dönüşümseldi.
Dijital Ürün Pasaportları (DPP), Üretici Bilgi Güvenliği ve Üretimi (CSRD) gecikmeleri ve Genişletilmiş Üretici Sorumluluğu gibi çerçevelerin uzun vadeli gündemleri şekillendirmesiyle düzenleyici baskılar kesinlikle yoğunlaştı. AB’nin sadeleştirme çabalarının bir parçası olarak getirilen Üretici Bilgi Güvenliği ve Üretimi (CSRD) zaman çizelgelerinin ertelenmesi, birçok üretici için belirsizliği artırdı ve bazı sürdürülebilirlik girişimlerindeki ivmeyi yavaşlattı. Sonuç olarak, sürdürülebilirlik, teknoloji yatırımının temel itici gücü olmaktan ziyade, birbiriyle rekabet eden birkaç öncelikten biri olarak kaldı. Uyumluluk planlaması devam ederken, ilerleme düzensizdi ve genellikle yıl başında belirlenen hedeflerin gerisinde kaldı.
Ölçüm ve optimizasyon açısından, yapay zeka güçlü bir kolaylaştırıcı olarak kabul edildi, ancak sürdürülebilirliğe özgü kullanım durumlarında benimsenmesi nispeten sınırlıydı. Bazı kuruluşlar enerji tüketimini optimize etmek, emisyonları izlemek ve kaynak verimliliğini artırmak için yapay zekayı kullansa da, bu yetenek henüz tam olarak değerlendirilmedi. Çoğu durumda, üreticiler yapay zeka yatırımlarını, yatırım getirisinin daha hızlı ve somut olduğu üretkenlik, maliyet kontrolü ve operasyonel verimlilik projelerine odakladı.
Özellikle daireselliğin ölçeklenebilir bir şekilde operasyonel hale getirilmesinin karmaşık olduğu kanıtlandı. İlkeler görünürlük kazanırken, altyapı hazırlığı ve veri tutarlılığından ekonomik sürdürülebilirliğe ve kurumsal katılıma kadar uygulama zorlukları inatçı olmaya devam etti. İlerleme genellikle kurum çapında dönüşümden ziyade izole girişimlerde kendini gösterdi.
Genel olarak, sürdürülebilirlik ve döngüsellik 2025’te istikrarlı ancak temkinli bir ilerleme kaydetti. İvme artmaya devam ediyor, ancak bu alanda yapay zeka destekli optimizasyon henüz tam potansiyeline ulaşamadı. Birçok üretici için sürdürülebilirlik, düzenleyici beklentiler netleştikçe ve rekabet avantajları daha da belirginleştikçe daha da hız kazanması muhtemel, gelişen bir öncelik olmaya devam ediyor.
Yerelleştirme, Tarifeler ve Dayanıklılığın Gerçeği
2025 yılı için ilk tahminimiz, riski azaltma, emisyonları düşürme ve duyarlılığı iyileştirme yönündeki artan arzunun etkisiyle daha yerel üretime ve dayanıklı tedarik zincirlerine doğru bir geçiş öngörüyordu. Bu öngörü, doğru çıktı. Ancak, gerçekler beklediğimizden çok farklı gelişti.
Aralık 2024’te öngörülerimiz yayınlandığında, kapsamlı gümrük vergilerinin uygulanması henüz gündeme gelmemişti. Yerelleştirmeyi öncelikle uzun vadeli kırılganlık ve sürdürülebilirlik endişelerine stratejik bir yanıt olarak çerçeveledik. 2025’i şekillendiren şey aslında çok daha aniydi. Özellikle önemli ticaret rotalarında gümrük vergilerinin hızla uygulanması, üreticileri geçişi düşünmek yerine acil bir yeniden hesaplamaya zorladı. Kademeli bir yeniden dengeleme olması beklenen süreç, maliyet şoku ve aciliyetin tetiklediği reaktif bir değişime dönüştü.
Bu ani değişim, kritik bir gerçeği ortaya çıkardı: Yerelleştirme basit bir çözüm değildir. Yeni tesisler kurmak, üretimi başka yere taşımak ve yerel iş gücünü eğitmek bir gecede gerçekleşemez. İşgücü sıkıntısı, altyapı kısıtlamaları ve finansal fizibilite, birçok üretimin yerel üretime geri dönmesini veya yerel üretime yakınlaşmasını yavaşlattı. Üreticiler, yerel üretime toptan geçiş yapmak yerine, dayanıklılığın temel unsuru olarak esnekliğe yöneldiler.
Dayanıklılık zorluklarını yalnızca coğrafya çözmek yerine, üretkenlik, uyum sağlama yeteneği ve ölçeklenebilirlik gerçek fark yaratan unsurlar haline geldi. Üreticiler, mevcut tesislerin dalgalanmaları absorbe edebilmesini, çıktıları ayarlayabilmesini ve değişen koşullara dinamik olarak yanıt verebilmesini sağlamak için daha akıllı planlamaya, gelişmiş görünürlüğe ve daha fazla operasyonel esnekliğe yatırım yapmaya başladı.
Geriye dönüp baktığımızda, öngörümüz yön olarak doğruydu, ancak bağlamsal olarak eksikti. Tedarik zincirleri, yalnızca konum sayesinde değil, daha iyi planlama, çeşitlendirilmiş kaynak kullanımı ve uyarlanabilir işletme modellerinin bir kombinasyonu sayesinde daha dayanıklı hale geldi. 2025’ten alınan ders açıktı: Dayanıklılık yakınlıkla değil, esneklik, kesintileri karşılama ve baskı altında çalışmaya devam etme becerisiyle tanımlanır.
2025’in Sonunda Ortaya Çıkardığı Şey
2025 sadece yıkıcı değil, aynı zamanda biçimlendiriciydi. Hırsın hazır olma düzeyini aştığı ve uyum sağlama yeteneğinin en değerli yetenek olarak ortaya çıktığı yerleri gözler önüne serdi.
Üreticiler, ilerlemenin nadiren doğrusal olduğunu öğrendiler. Başarı, deneyle yönetimi, hızla yapıyı ve inovasyonla pratik uygulamayı dengelemeyi gerektiriyordu. İlerleyen şirketler, mükemmel koşulları beklemeden test etmeye, başarısız olmaya, öğrenmeye ve tekrarlamaya istekli olanlardı.
En önemlisi, bu yıl, dönüşümün yalnızca teknolojiyle yönlendirilmediğini vurguladı. Gerçek etki, insanlar, süreçler, veriler ve sistemler kurumsal sınırların ötesinde uyumlu hale geldiğinde ortaya çıkar. Yapay zekanın başarısı, izole kullanım durumlarıyla değil, entegre, uçtan uca yeteneklerle ilgilidir.
Sektör artık 2026’ya doğru ilerlerken, 2025’ten alınan dersler kritik bir referans noktası haline geliyor. Teknolojiler artık kanıtlanmış durumda. Geriye, harekete geçme zihniyeti, ölçeklendirme yapısı ve bilinçli bir şekilde ilerlemek için liderlik kalıyor.
KAYNAK: Maggie Slowik (2025 November 28) A Look Back at a Transformative Year for Manufacturers.IFS Blog. https://blog.ifs.com/a-look-back-at-a-transformative-year-for-manufacturers
